Warnaar: Basta!

Het 'griepseizoen' is nauwelijks begonnen en zijn vreugde over het afschaffen van de meeste coronamaatregelen is net bekoeld of de roep om strengere begint alweer tamelijk hysterische vormen aan te nemen. We zijn nog niet af van die vrijwel nutteloze smoellap in het openbaar vervoer, denkt hij, of ze roepen alweer om het ellendige ding elders in te voeren. Dat terwijl meer dan 80% van de inwoners van Nederland inmiddels volledig is gevaccineerd en de vaccins goed werken.

'Laat één ding duidelijk zijn', zegt hij tegen zijn reisgenote in de trein van Leiden Centraal naar Amsterdam, 'handen wassen vind ik normaal, maar als er weer tegennatuurlijke maatregelen komen als afstand houden en niet knuffelen, of mensonterende als het dragen van een smoellap, dan haak ik af. Dan doe ik echt niet meer mee. Basta! Het is klaar, ik heb me verdorie niet voor niets laten vaccineren'. Het is gezellig druk in de trein. De meeste passagiers hebben de smoellap achteloos onder de kin. Hij ook.

Wat hem het meest steekt is het feit dat de werkelijke oorzaak van de rijzende paniek in de ziekenhuizen, de jarenlange verwaarlozing van de zorg door de overheid is en dat de partij die daarvoor de grootste verantwoordelijkheid draagt, de VVD, daar door 'het volk' niet op wordt afgerekend. Als je tenminste de peilingen mag geloven. Wat nog meer steekt is dat hij daar nauwelijks commentaar over hoort in de media. 'Denk om je bloeddruk', zegt zijn zorgzame medereizigster. 'Lukte dat maar', bromt hij terug.

Foto: auteur

Armoede

Hij heeft geen idee waarom hij opeens op het woord kamperen komt. Hij heeft het weleens gedaan, vooral in zijn studententijd. In Frankrijk en Engeland. Hij denkt aan regenachtige ochtenden, met een slaperig hoofd onderweg naar het was- en kakhok, met een rol toiletpapier onder de arm. Hij ziet zich weer in de weer met een primus. Thee zetten voor het ontbijt, hopend dat er toch nog een beetje zon komt. Armoede, pure armoede. De laatste keer dat hij zich tot een kampeeravontuur liet verleiden was toen hij zijn vrouw net had leren kennen, nog voor ze trouwden. Dan laat je weleens een principe varen.

Zijn vrouw werkte aan de Aristotelesuniversiteit en die had, heeft misschien nog wel, een eigen camping in het Griekse Halkidiki, op het schiereiland Kassandra. Daar mocht het personeel met hun gezinnen gratis kamperen. Of dat ook gold voor de studenten, herinnert hij zich niet meer. De camping was verdeeld in tweeën, een deel voor de professoren en een deel voor de leergierige jeugd. 's Avonds was het in beide delen dolle pret. Over het weer had hij die keer niets te klagen, hoewel, in een klein tweepersoonstentje onder een scharminkelige boom met overdag een graadje of vijfendertig is ook niet alles. Naast veel drank, nauwelijks koel te houden, waren er ook veel muggen. 

In Engeland huurde hij een keer met vrienden een kampeerwagen. Lang voor hij zijn vrouw leerde kennen. Hij had net zijn rijbewijs. De nauwe lanen met de talloze muurtjes en hagen, heuvel op heuvel af, waren een goede leerschool, maar van kamperen kwam niet veel terecht. Meestal reden ze van hotel naar hotel, op twee avonden na. De eerste weet hij nog, langs een kanaal ergens bij York, en de laatste op East Midlands Airport. Gewoon naast de landingsbaan, omdat ze 's morgens voor de terugvlucht eerst die kar nog moesten inleveren. Het was de luchthavenpolitie zelf die met die oplossing kwam. Ze konden er de hele nacht niet goed van slapen.

Foto: archief auteur

Warnaar: Anglofiel

Je kunt sinds 1 oktober niet meer met je ID-kaart naar Engeland reizen. Daar heb je nu een paspoort voor nodig. Een van de zegeningen van de Brexit. Hij was van plan om binnenkort het Kanaal over te steken, maar nu nog even niet. Hij vraagt zich af in hoeverre hij nog Anglofiel is. Hij voelt soms, als een vorm van weemoed, nog een beetje zijn enthousiasme uit de dagen dat Groot-Brittannië toetrad tot wat toen nog de EG heette, maar dat wordt overschaduwd door de diepe teleurstelling over de Brexit, die hij beschouwt als een vorm van verraad.

Dat hij een paspoort moet aanvragen om het land van vele mooie jeugdherinneringen en prille liefde te bezoeken, vindt hij, zoals de Engelsen zouden zeggen quite appalling. Toch zal hij wel een keer naar de gemeente fietsen voor zo'n duur document, hij heeft tenslotte nog altijd familie en vrienden op dat trieste eiland, maar eerst maar even afwachten hoe het met de covid-ellende gaat. Hij is net terug van een bezoek aan Griekenland en reizen met een smoellap voor in trein, vliegtuig en taxi is hem bijzonder slecht bevallen. Hij doet dat liever niet nog eens.

Wat ook slecht beviel was de chaos op Schiphol bij terugkeer, waar zich door een of andere storing honderden ongeduldige mensen verdrongen om de bagageband. Er was ook niemand die vroeg naar zijn coronapapieren. Die moet hij wel in de kroeg laten zien. Hij vindt het coronabeleid even geloofwaardig als de kletspraat van Boris Johnson.

Foto: auteur

In het licht van Cuyp

Vanaf 3 oktober 2021 tot 6 maart 2022 is in het Dordrechts Museum de tentoonstelling In het licht van Cuyp te zien. Naast een groot aantal schilderijen van Cuyp, wiens werk grotendeels in buitenlands, met name Brits, bezit is, worden er ook werken van schilders getoond die zich door Cuyp hebben laten inspireren. De bekendste daarvan zijn Turner, Constable en Gainsborough. 

Jaren geleden, ik zou een fors aantal dagboeken moeten doorploegen om de juiste data te reproduceren, was er in hetzelfde museum een tentoonstelling over de Dordtse schildersfamilie Cuyp, waarvan Aelbert de beroemdste telg is. Ik meen dat naar aanleiding van die tentoonstelling door het museum een set ansichtkaarten werd uitgegeven, met een gedicht naar aanleiding van enkele doeken van Albert Cuyp. De meewerkende dichters waren: J.J.A. Mooij, Klaas Blokhuis, Jan Eijkelboom (over wie onlangs de biografie Nooit het hele hart verscheen, geschreven door Kees 'T Hof), Marieke van Leeuwen, Jan Veth, Pieter Breman en ondergetekende.

De kaarten zijn al lang geleden uitverkocht en nooit herdrukt. De reden daarvan weet ik niet, maar ik heb nog een setje liggen, dat ik een beetje koester als curiositeit. Het gedicht is ook opgenomen in mijn debuutbundel In dit laagland, die in 2005 verscheen bij uitgeverij Wagner & Van Santen.

Warnaar: Failliet

Hij herinnert zich de eerste jaren dat hij in Thessaloniki kwam. Bij verschillende kiosken in het centrum en bij boekhandelaar Molho in de Tsimiskí kon je buitenlandse kranten kopen. Soms was uit Nederland alleen De Telegraaf voorhanden. Die liever niet. Meestal was er wel een Volkskrant. Ook niet ideaal, al dat azijn, maar vooruit, voor een keer. Vaak werd het The Guardian, ook weleens The Times en in latere jaren, toen het krantenaanbod geleidelijk aan verminderde, doorgaans The Herald Tribune voor het internationale nieuws en een van de lokale kranten voor de Griekse waan van de dag. 

Daarvoor had hij eerst Grieks moeten leren lezen. Modern Grieks, want met Oudgrieks kom je wel ergens, maar niet waar je wezen wil. Hij moet altijd een beetje lachen om mensen die proberen zich met Oudgrieks verstaanbaar te maken. Als ze daarbij de Erasmiaanse uitspraak gebruiken, denkt men in Griekenland al snel dat ze met iemand uit Polen of een van de Baltische landen van doen hebben. Die Erasmiaanse uitspraak is heel nuttig om de spelling van de diverse ie-klanken te onthouden, maar niet bedoeld om werkelijk in te converseren, vermoedt hij. Hij heeft het Erasmus niet kunnen vragen.

Tijdens de eurocrisis ging de laatst overgebleven buitenlandse krantenverkoper, een zaakje in de Kastritsiou, vlakbij het Agia Sofiaplein, failliet. Die had de laatste tijd alleen nog maar uit Nederland die vermaledijde Telegraaf. 'Weet je wel wat die krant over jullie schrijft?' had hij de verkoper eens gevraagd. Die had alleen maar zijn schouders opgehaald.

Foto: auteur

Warnaar: I'm from Barcelona

De vrouw uit de kleine studio beneden belt aan. Ze zegt iets in het Spaans, verstaat zijn Engels niet. Hij probeert het in het Frans. Dat begrijpt ze. Ze zit zonder warm water, heeft de verhuurster gebeld, maar niet begrepen wat er moet gebeuren. Hij loopt mee naar beneden en doet voor hoe de boiler aangezet kan worden.

Ze stelt zich voor als Carmen. 'Warnaar', antwoordt hij, 'de Hollande'. Er ontwikkelt zich een moeizaam gesprek. Ze verstaat wel Frans, maar spreekt het nauwelijks. Ze vraagt of hij weleens in Spanje is geweest. Nee, zegt hij, maar wel vaak in Lissabon. Spanjaarden en Portugezen, hij heeft weleens gehoord dat dat zoiets als Vlamingen en Walen is, maar goed, Lissabon ligt het dichtst in de buurt en om er te komen vlieg je over Spanje heen. Hij wenst haar een bon jour en gaat terug naar boven.

Hij werkt de rest van de ochtend aan een artikel en daalt daarna voor zijn lunch af naar de benedenstad. Als ze hem hoort terugkomen, opent mevrouw Carmen haar deur en vraagt hem nogmaals naar de werking van de boiler. 'Knopje omhoog, tien minuten wachten, knopje omlaag en je kunt douchen'. Dat valt nog niet mee in het Frans. Hij vraagt waar ze in Spanje woont. In Barcelona begrijpt hij uit haar antwoord.

Foto: auteur

Warnaar: Borrel

In de straat stopt een ambulance met knipperende lichten. Twee broeders doen de achterdeur open en betreden de hal van het flatgebouw aan de overkant. Twee meisjes van de stomerij komen naar buiten om te roken. Het is de flat naast de stomerij. Op de ambulance staat Niercentrum. Of een niercentrum met een eigen ambulance uniek is voor Griekenland, weet hij niet.

De straat is nauw en er wordt ook nog eens geparkeerd, zodat niets wat rijdt langs de ziekenwagen kan. De straat stroomt vol auto's. Het stadscentrum verkeert al jaren in een verkeersinfarct. Als je een hartstilstand krijgt ben je dood, bedenkt hij. Hij ziet dat een van de meisjes van de stomerij bij een man achterop een motor stapt. De man rijdt weg over het trottoir. Dat hij daarbij tussen de tafels van een terras door moet manoeuvreren, deert hem niet. Hij is verbaasd dat er nog geen kakofonie van claxons is losgebarsten. Het zal de ziekenwagen zijn.

De twee verplegers lopen weer naar buiten met een opgeklapte brancard. Ze leggen hem in de ambulance, stappen in en rijden weg. Langzaam komt de stroom auto's op gang. Het andere meisje van de stomerij trapt haar peuk uit, zwaait naar hem en gaat naar binnen. Hij bestelt nog een borrel om bij te komen van de schrik.

Foto: auteur

Warnaar: Verbazing

Hij daalt af naar de gezamenlijke ruimte, waar het ontbijt klaar moet staan. Zo was het sinds hij hier zijn Griekse pied-à-terre heeft. Niets. Hij gaat terug en kijkt nog eens naar het welkomstbericht. Het staat er toch echt: 's morgens tussen 08.00u en 10.00u kunt u het ontbijt afhalen in de gezamenlijke ruimte bij de receptie. 

Het ontbijt bestaat deze morgen uit een fles 'hand sanitizer', waarvan iedereen vrijelijk gebruik mag maken. In het bericht staat ook dat het personeel vanwege het virus de appartementen niet schoon mag maken. Verzoek is dat zonodig zelf te doen, schoonmaakmiddelen zijn op aanvraag beschikbaar. Handdoeken worden niet verwisseld, schone lakens zijn verkrijgbaar op verzoek.

Hij loopt de deur uit, een stukje de heuvel af, naar de kleine supermarkt om de hoek. In Griekenland is men nog geheel van het bal masqué. Hij doet zijn smoellap op, stapt naar binnen en zoekt zijn ontbijt bij elkaar. De man achter de kassa vraagt vriendelijk hoe het met hem is. Het is goed met hem. De zon schijnt, het verkeer raast nog altijd dat het een aard heeft en als gewoonlijk lekt het in de badkamer. Grieken en loodgieten, dat gaat slecht samen. Het verbaast hem dat iedereen zich in binnenruimtes gedwee achter de smoellap verschuilt. Hij verwachtte anders van dit opstandige volk.

Foto: auteur

Warnaar: Mariska

Hij brengt een weekeinde door in de Noordoostpolder. Vanuit zijn logeeradres heeft hij zicht op het voormalige eiland Schokland, een lichte glooiing met veel bomen in het landschap. Sinds de Noordoostpolder is drooggelegd, is Schokland ingeklonken, leest hij in het kleine, maar interessante museum dat het rijk is. Dat heeft te maken met veenlagen in de bodem. Daarvoor was er al niet veel meer van over. Afslag door het water van de Zuiderzee deed het eiland almaar slinken. Uiteindelijk besloot de regering dat het grootste deel van de bevolking moest vertrekken. Een enkeling mocht blijven, uit noodzaak, zoals de vuurtorenwachter.

De vuurtoren staat nu verweesd in het polderlandschap. De Noordoostpolder is een paradijs voor archeologen, vertelt het museum. Hij denkt dat het ook een paradijs is voor geologen. Terwijl hij allerlei zwerfstenen bekijkt, die in de ijstijd vanuit Scandinavië zijn meegesleurd, komen de lessen fysische geografie weer boven. Carboon, Trias, Perm, dat soort termen, alluviaal en diluviaal. 

Hij heeft na de middelbare school nooit meer iets met die kennis gedaan. Hoewel hij slaagde met een negen voor aardrijkskunde, maar dezelfde cijfers had hij ook voor Engels, Nederlands en geschiedenis. Al die leraren vonden dat hij hun vak moest gaan studeren. Het werd geschiedenis. Zijn leraar aardrijkskunde was een wat deftig en formeel ogende man uit Voorburg. Hij speelde geweldig viool en piano. Hij was, ging het gerucht, bevriend met Lajos Veres, de vader van Mariska, die zong bij Shocking Blue. Op Mariska was Warnaar indertijd verliefd. Welke schooljongen toen niet?

Foto: auteur

Warnaar: Verhuizen

Het dendert en davert in huis. Het bad wordt uit de badkamer gesloopt en vervangen door een inloopdouche. Een kleine stap om zijn ergonomisch wat ongeschikt huis aan te passen aan zijn licht gevorderde leeftijd. De wenselijkheid daartoe realiseerde hij zich tijdens het getob om met een gipspoot in het bad te douchen. Had hij maar niet over de kat moeten struikelen.

'Ga toch verhuizen naar een flatje', raden vrienden hem soms, 'alles lekker gelijkvloers'. Hij moet er niet aan denken. Hij zou niet weten waar zijn boeken te laten, wil zijn tuin niet missen en is gewend aan buren links en rechts, maar wil ze nooit meer boven of onder hem, zoals voordat hij dit huis kocht. Hij heeft jarenlang krom gelegen om de toenmaals torenhoge hypotheekrente op te brengen en nu hij daar vanaf is, zou hij iets kleins en duurs moeten huren of zich weer in de schulden steken, want zijn huis is heerlijk, maar wel oud, met achterstalligheden waar hij niet om maalt, maar die de verkoopprijs zeker drukken. Hij laat zijn vrienden maar praten, hij is niet achterlijk.

Hij is zo langzamerhand vergroeid met zijn huis, waaraan veel dierbare herinneringen kleven. Hij houdt van de ruimte die de hoge plafonds suggereren en op mooie dagen geniet hij van zijn veranda, die doet denken aan de jaren van het Tempo Doeloe. Een aanpassing zoals die douche, nu ja, het moet maar, verder is het goed zoals het is. Moet hij alleen niet weer zijn voet breken.

Foto: auteur

Warnaar: Licht gevorderd

Hij leest een krant van de dag waarop hij is geboren. Gekregen voor zijn verjaardag. Hoe oud hij is geworden, wil hij eigenlijk niet weten. Hij houdt het maar op 'een licht gevorderde leeftijd'. De krant meldt dat H. te Bennekom door de politie is betrapt op het weghalen van vier dennenbomen, die toebehoren aan de gemeente Ede en dat hij terzake een proces-verbaal heeft gekregen. De landbouwer B.W. uit Hoenderloo is omgekomen doordat hij door zijn eigen wagen werd overreden. Hij viel daar vanaf toen zijn paard schrok van een vrachtauto met stro. Hoewel een landelijk ochtendblad, heeft de krant nogal Veluwse trekjes. Damvereniging 'De Veluwe Zoom' uit Nijkerk verliest met 3-19 van Zaandam I en daarmee 'een uitgeloofde beker'.

Gelukkig is er ook nog stadsnieuws. Twee Haagse kinderen van elf jaar, neefje en nichtje, worden opgepakt wegens zakkenrollerij. Ze beroofden bij voorkeur leeftijdgenootjes van hun portemonnee. Hij denkt aan al het gezeur over 'de jeugd van tegenwoordig', die niet meer zou deugen, kijk maar op het internet. De jeugd van tegenwoordig heeft nog nooit gedeugd, dat wist Tacitus al toen de Romeinen nog in Katwijk rondliepen. In zijn kast staan nog bierglazen die hij als zestienjarige uit de disco jatte.

Op de buitenlandpagina blijken Guy Burgess en Donald Maclean al enige tijd spoorloos. Volgens de krant zou een dame uit Enschede daar alles vanaf weten. Ook ontbiedt de sjah van Perzië de Amerikaanse ambassadeur Grady en wordt in Korea een plek gebombardeerd waarvan hij nog nooit heeft gehoord.

Foto: auteur

Warnaar: Verontrust

Het kleine theater, waar hij eens in de maand op zondagmiddag mooie, intieme toneelvoorstellingen, concerten of voordrachten volgde, laat weten dat het wordt opgeheven. Het is te lang dicht geweest vanwege de covid-ellende en door die vermaledijde anderhalvemetermaatregel, die nog altijd niet is opgeheven, blijft het nog steeds niet mogelijk voorstellingen te geven. Het doet hem verdriet. Een mooi, cultureel initiatief, dat decennia lang bestaan heeft, eerst op een landgoed, net buiten de stad, daarna in een achttiende eeuws stadspaleisje in het centrum, is het zoveelste slachtoffer van de pandemie, of liever, denkt hij, van de angst voor de pandemie. 

Een kleine week geleden demonstreerde de cultuursector tegen het covid-beleid van de regering. Voor zover je kunt spreken van een beleid, vindt hij. Het clubje ministers, demissionaire ministers!, dat zich ermee bezig houdt zwiebert en zwalk en lijkt zelf amper te weten waar het mee bezig is. Je mag wel naar een voetbalwedstrijd, maar niet naar een festival. Wie legt dat uit? 

Hoe zit het trouwens met die corona-noodwet, vraagt hij zich af, die elke drie maanden moet worden verlengd met toestemming van het parlement. Hij leest er niets meer over in de krant. Dat verontrust hem, zoals het hem ook verontrust dat demissionaire bewindslieden, zoals de hardvochtige staatssecretaris voor het asielbeleid, steeds weer net langs de rand van de staatsrechtelijke betamelijkheid scheren. Dat het kabinet nog immer geen reactie op de protesten uit de cultuursector heeft gegeven, vindt hij een schoffering van een van de steunpilaren van de samenleving.

Foto: auteur

Warnaar: Angst

Hij is naar een stad in het buurland gereisd. Een oude stad, net als de zijne. Alleen is bij deze stad de haven al eeuwen geleden dichtgeslibd en ligt zij ook niet op een eiland. Wel zijn er nog de oude grachten, die reien worden genoemd. In zijn eigen stad heten die havens, al was het alleen al voor het onderscheid met het arrogante Amsterdam.

Hij is naar de oude stad in het buurland gereisd om vrienden te ontmoeten, vrienden die hij door de pandemie met zijn aanklevende hysterie en angsten lang niet heeft kunnen bezoeken. Hij kent mensen die zo gek van angst zijn geworden, dat ze dubbel gemaskerd en met een duimstok in de hand door het leven gaan. Tragische mensen die behandeld zouden moeten worden, maar er zijn wachtlijsten. Zijn land wordt bestuurd door een kolderkabinet waarin een onvoorstelbare hoeveelheid onbekwaamheid zich heeft samengebald, met een belastingdienst die zich gedraagt als een dictatuur binnen de democratie en verder een corps van topambtenaren waar hij zijn vraagtekens bij zet, al beseft hij zelf ook niet de wijsheid in pacht te hebben. Niet altijd.

Om zijn vrienden te kunnen bezoeken reisde hij per trein. Een oncomfortabele reis met nodeloos overstappen waar vroeger een soepele verbinding was. Urenlang met een smoellap op, wat de tocht tot een ellendige verschrikking zou hebben gemaakt als hij niet eersteklas had gereisd, waar nauwelijks iemand zat en waar hij, zodra de conducteur de hielen had gelicht, het dwaze ding meteen onder zijn kin trok.

Foto: auteur

Een aardig toeval

Op 1 november 1968 kwam het eerste nummer uit van het blad BIJ dat zich manifesteerde als 'het "Rasechte Cultuurblad" voor de Drechtstreek'. Het werd toegestuurd aan lokale CJP-houders. Voor de jeugdige lezer: het CJP was het Cultureel Jongerenpaspoort, dat houders korting bood op culturele voorstellingen. Als je zevenentwintig werd, was het afgelopen met de pret, dan werd je geacht genoeg te verdienen om je zonder korting in het culturele leven te storten. In BIJ was een uitgebreide agenda opgenomen met rubrieken als: Exposities, Film, Muziek & Ballet, Toneel en Sozen & Klubs (geheel in de geest van wat BIJ wilde uitstralen met een modern aandoende K). BIJ werd uitgegeven door de Culturele Raad Dordrecht, een orgaan dat op 4 juli 1967 door een besluit van de Dordtse gemeenteraad in het leven werd geroepen en waarvan de leden op 22 januari 1968 door burgemeester Jaap van der Lee werden geïnstalleerd.

Als we het jaarverslag over 1968 van de Culturele Raad mogen geloven, sloeg het eerste nummer van BIJ in als een bom. Dat kwam door een tweetal artikelen, eentje waarin werd beweerd dat op de Dordtse middelbare scholen met de belangen van leerlingen werd gesold en een ander waarin het gemeentebestuur met een 'en vlug een beetje' werd gemaand ruimte voor een Jongeren Ontmoetingscentrum beschikbaar te stellen. Ook vermeldt het verslag ongenoegen over een zinsnede 'waarin een Officier van Justitie een zwartkijker werd genoemd'. Of en hoe de zwartkijkende officier heeft gereageerd, is mij niet bekend, wel reageerden de leraren van het Gemeentelijk Lyceum als door een wesp gestoken. Met 55 tegen 7 stemmen besloot de lerarenvergadering te protesteren bij Burgemeester & Wethouders. De verontwaardigde docenten vroegen zich af of het college ermee instemde dat in een door de gemeente gesubsidieerd blad 'de Dordtse officier van justitie belachelijk wordt gemaakt', het gemeentebestuur 'op arrogante wijze wordt afgeblaft' en 'werkers in het onderwijs beledigd worden'. Ook vielen de leraren over 'de "hippe" stijl [die] de boventoon voert' en over de 'voor deze subcultuur kenmerkende "eigen" spelling'. De lerarenvergadering verzocht het gemeentebestuur de Culturele Raad ter verantwoording te roepen en voegden daar zelfs een dreigement aan toe: 'wij zullen de stukken van de C.R.D. uiterst kritisch bekijken, verwerpelijke publikaties niet doorgeven, indien nodig de relaties met de Culturele Raad Dordrecht verbreken'.

Ik was geen leerling van het Gemeentelijk Lyceum, later zou ik wel lange tijd aan zijn rechtsopvolger, scholengemeenschap Noordendijk/Stedelijk Dalton Lyceum, lesgeven. Op mijn middelbare school, de mulo-Groenedijk, heersten wel min of meer dezelfde opvattingen in het lerarenkorps. Toen ik in de derde klas zat, schreef ik een ingezonden stukje in De Dordtenaar, waarin ik pleitte voor het legaliseren van softdrugs. Prompt werd ik bij de directeur op het matje geroepen en moest ik een moraliserende preek aanhoren, alsmede het dreigement dat dit niet meer diende voor te komen, want anders.... Persvrijheid was een groot goed, maar niet voor leerlingen.

Ik raakte al snel betrokken bij BIJ, ik ben er zelfs officieel als dichter in gedebuteerd. BIJ gaf jongeren in die tijd niet alleen de ruimte om voor hun ideeën uit te komen, het betaalde ze ook voor hun bijdragen. Een tientje per artikel en daar bovenop een dubbeltje per regel, als ik het mij goed herinner. Het hoeft geen betoog dat we die artikelen zo lang mogelijk probeerden te maken. 

Door toedoen van mij en enkele vrienden zorgde het vijfde nummer van 1969 opnieuw voor ophef en rumoer. Dat kwam door een artikel van Jan van de Geer over een film die we wilden maken en waarin Jezus (gespeeld door Ton van Dalen) zou terugkeren op aarde, op een motor Dordrecht zou binnenrijden en bij een willekeurige bewoner zou aanbellen om een hap eten. De illustratie daarbij werd gemaakt door Henk 't Jong. Het nummer leidde tot verbolgen vragen in de gemeenteraad. Dat zowel Henk (die ook een tijdje de lay-out van BIJ verzorgde) als ik later historicus zouden worden, heeft uiteraard niets met het blad te maken, een aardig toeval is het wel.

 

Warnaar: Van Gaal

Eindelijk zat hij weer op de tribune bij FC Dordrecht, waar de kop van de competitie werd afgeslagen na een mislukt seizoen. Enerzijds door corona en alle ellende die daardoor werd veroorzaakt, anderzijds door tegenvallende prestaties. Het spelersbudget is nu verdubbeld, er is een nieuwe trainer en de tribunes zijn keurig schoongemaakt door 'taakstraffers' of door vrijwilligers, dat wil hij kwijt zijn. Ja, hij weet het, het stadion staat in het algemeen als bouwvallig en nauwelijks toereikend bekend, maar hij vindt het knus, gezellig en de boel staat nog lang niet op instorten, dus dat gezeur moet maar eens ophouden.

Hij is enthousiast aan het nieuwe seizoen begonnen. De spelers ook, want na aanvankelijk met 0 -1 achter te komen tegen Jong PSV, werd het na een goede tweede helft gelijkspel voor de Schapekoppen. Het was een aantrekkelijke wedstrijd met de nodige spanning. Alleen de derde helft leed nog wat onder corona, want het supportershome bleef gesloten. Het bier werd verkocht via een uitgifteluik en kon worden genuttigd op de parkeerplaats. Gelukkig werkte het weer mee. De beroerde voorspelling gold klaarblijkelijk voor een ander deel van het land. Tevreden fietste hij naar huis, over het akelig smalle fietspad met de scherpe bocht naast de sloot. Daar is al menig supporter in gereden na een goed geslaagde nazit.

Hij leest in de krant dat Louis van Gaal bondscoach is geworden. Hij is even oud als Van Gaal en heeft ooit een soort onderwijsbevoegdheid voor gymnastiek behaald. Zonodig mag FC Dordrecht bellen.

Foto: auteur

Warnaar: Geloei en geleuter

Als je ergens mee overvoerd wordt, gaat het je op een gegeven ogenblik tegenstaan. Hij moet denken aan de zondagen bij zijn Rotterdamse grootouders. Altijd sperziebonen, altijd en eeuwig sperziebonen, tot ze hem mijlen ver de keel uit hingen. Als ze van station Zuid naar de Korenbloemstraat liepen begonnen die krengen bij de Putsebocht al voor zijn ogen te dansen. Als hij zijn bord niet wilde leegeten, werd hij eraan herinnerd dat hij de hongerwinter niet had meegemaakt, alsof dat zijn schuld was.

Op zondagen luistert hij altijd naar het onvolprezen geschiedenisprogramma OVT van de VPRO, maar dat kan hij nu even vergeten. De Olympische Spelen woeden en dus is het op Radio1 sport, sport en sport. Hij heeft niets tegen sport, al doet hij er niet aan en hij vindt het geweldig als sporters mooie prestaties neerzetten. Hij doet het hen niet na, maar als je niet alleen je favoriete programma moet missen, wat op zich voor een keertje niet zo erg is, maar de godganselijke dag het geloei van sportverslaggevers of het geleuter van 'deskundigen' moet aanhoren en je dagblad ook nog eens grotendeels vol sport staat, dan gaat het je goed tegenstaan. 

Hij ziet weer even de Putsebocht uit zijn jongensjaren voor zich. Sperziebonen heeft hij na het overlijden van zijn grootouders nooit meer aangeraakt.

Foto: auteur

Warnaar: Andere tijden

Hij is dol op oude landhuizen. Vooral Engelse. Als hij in Engeland is bezoekt hij ze in alle soorten en maten en uit alle tijden. Rondwandelen in een, soms nog steeds bewoonde, wereld uit een andere tijd, met de waan van de dag ver achter de hekken van het omringende landgoed. Zijn vrouw vond de negentiende eeuw de tijd die het best bij haar paste. Hij is meer van de achttiende, toen het klemmende corset van Victoriaanse moraliteit en preutsheid de maatschappij nog niet beheerste. 

Hij las het London Journal (1762-63) van James Boswell, maar die avonturen waren de familie toch te gortig, zodat het boek pas halverwege de vorige eeuw verscheen. Zijn escapades met meisjes van plezier, in het stikdonker op London Bridge, terwijl de rivier onverstoorbaar onder de jongelui doorstroomde en met actrices, bij voorkeur met actrices, logen er niet om. Als hij weer eens een kwikbehandeling moest ondergaan tegen syfilis, was het altijd de schuld van het meisje, een aspect van die tijd waar hij liever niet aan denkt. Je moest als achttiende eeuwer vooral gezond zijn en niet onbemiddeld. 

Een van de plekken die hij bezocht is het Elizabethaanse Chawton House, dat ooit in het bezit was van een broer van Jane Austen. Haar nagedachtenis wordt er geëerd. Er is een bibliotheek gevestigd, die zich richt op vrouwelijke schrijfsters uit het verleden. Austen leefde aan het einde van de achttiende en in het begin van de negentiende eeuw, nog voor het Victorianisme de dominante moraal werd.

Foto: auteur

Literaire stalker

Mijn laatste brief aan de vertaler en 'literaire stalker' (een bekende, Nederlandse schrijfster muntte die term, maar ik ben helaas vergeten wie, dus wie mijn geheugen kan opfrissen is welkom) Wouter Noordewier. De inhoud klinkt, nu ik alweer in een andere fase van mijn leven zit, als een tekst uit een alweer redelijk ver verleden. Ik ben de correspondentie gestopt nadat me duidelijk werd dat Noordewier steeds zo ongeveer dezelfde brief aan talloze auteurs stuurde. Ook werden zijn brieven steeds zotter van inhoud, zodat je er alleen soms nog maar om kon lachen.

Thessaloniki, 11 november 2010

Wouter,

Je stuurt me tweemaal dezelfde brief, ik heb hem dus ook tweemaal gelezen. Ik woon op het ogenblik enige maanden in Griekenland, waar ik de economie ondersteun door, wanneer ik niet schrijf, de horeca te frequenteren. Dankzij de goede zorgen van achterblijvers in Dordrecht (ik laat mijn huis daar nooit onbewoond en er is altijd wel een Engelse neef die een poosje naar Nederland komt, of een oud-leerling(e) die een tijdje bij zijn (haar) ouders vandaan wil) hebben beide brieven mij uiteindelijk bereikt. Je schrijft vele pagina's over het al dan niet aanbevelen van boeken. Wat zou ik daaraan moeten toevoegen? Een handvol boeken die ik jou aanbeveel? Nu, vooruit dan. Allereerst mijn onlangs verschenen, ontroerend, fel realistisch en schandaal verwekkend literair dagboek Idioten ontloop je nergens. Daarnaast mijn volgende week verschijnende vertalingen van John Burnside, Het bal in de inrichting, dat, als Wagner & van Santen niet waren overleden, al enkele jaren geleden zou zijn gepubliceerd. Ze worden beiden uitgegeven bij Liverse, waarvan je zeker eens de internetpagina moet bezoeken en onder de link 'nieuw' in de bladercatalogus zou moeten kijken (www.liverse.nl). Daarnaast zou ik je al het werk van de onvolprezen L.H. Wiener kunnen aanbevelen. En nog veel meer, maar eerlijk gezegd ben jij onderlegd genoeg om zelf je lijstjes samen te stellen, zoals blijkt uit je brieven, en ik kan mijn tijd beter gebruiken.

Het was vandaag een ongehoord milde, warme, wat zwoele dag, maar overal om je heen zie je dat je in een land bent dat economisch aan het instorten is. Toch beter hier te verblijven dan in Nederland, waar de regering gedoogd wordt door de griezels van de PVV. Vervelend alleen dat er geen 'Visser' is. Aangename cafés genoeg, maar geen enkel waar ik al meer dan veertig jaar kom. Ik ben uit het onderwijs en lees, schrijf, vertaal en kom nu en dan naar Nederland om wat gastcolleges te geven in Amsterdam in de moderne Griekse geschiedenis. Soms verschijn ik in persona of via de telefoon in 'Met het oog op morgen,' als er weer een clubje halvegaren in Athene met vuurwerk speelt. In Dordrecht denken ze dat ik met pensioen ben, weer een uitvreter erbij, en dat laat ik maar zo. Af en toe kom ik eens ergens. Het afgelopen weekeinde in een afgelegen dorp in het Pindosgebergte, waar soms de beren op het achtererf om voedsel komen schooieren. In de winter zijn er ook wolven. Het weekeinde daarvoor was ik vier dagen in Nederland, een bliksembezoek aan mijn eigen huis, omdat een van mijn beste vrienden zestig werd. Aangezien de ene goede vriend na de andere doodgaat, moet je degenen die overblijven koesteren. En het weekeinde daarvoor was ik in Athene met twee oud-leerlingen die logeerden bij een wederzijdse kennis, Dina Ritsou. Inderdaad, het nichtje van de Nobelprijswinnaar Yannis Ritsos, en schrijfster van een roman over Johan en Cornelis de Witt, die niemand in Nederland kon lezen, behalve een handvol intralectuelen als ik die Nieuwgrieks kennen, maar inmiddels wel, want het is door haar in het Engels vertaald en in eigen beheer uitgegeven onder de titel 'The Lion Souls' (ISBN 978 960 6652 23 3), met als ondertitel 'History novel' dus dan weet je meteen wat je van de vertaling te verwachten hebt. Ik ben blij het in het Grieks te hebben gelezen. De Griekse uitgever is Paroussia in Athene. 

Wat ik je tenslotte kan aanbevelen is het volgen van mijn weblog, waarop ik van alles publiceer wat me voor de geest komt, zonder gezeik met redacties over deadlines en te veel woorden, want och hemel, het moest eens iets meer kosten. Het adres: kees-klok.blogspot.com.

Dat is het eigenlijk wel. Ik stuur een afdruk mee van een stukje uit AD-Drechtsteden, waarin ik terecht wordt opgehemeld. Een van de nieuwe Grote Drie: Wiener, Pfeiffer en Klok. De letters zijn wat klein, dat is de schuld van mijn uitgever die de scan maakte, maar je hebt vast wel een goede leesbril of een vergrootglas.

Mocht je mij nog eens schrijven: stuur de brieven altijd naar Dordrecht, dan komen ze aan, waar ik ook ben, in Thessaloniki, in Llangollen of in Lissabon.

Een groet!

Kees

Charleston

In zijn archief zit een portretfoto van zijn grootmoeder. Sprekend zijn moeder, vindt hij, maar dan in klederdracht. Hij denkt dat haar hoofdtooi een krullenmuts werd genoemd, al weet hij dat niet zeker. Hij kan het zijn oma noch zijn moeder meer vragen. Op de foto is ze rond de dertig, schat hij. Hij is gemaakt in Dordrecht. In 1928 verhuisde ze met haar gezin vanuit de Hoekse Waard naar Dordt, waar zijn grootvader is geboren en getogen. Voor de Eerste Wereldoorlog woonde het stel op een rijnschip. In 1914 moest opa het land verdedigen en trok oma in een arbeidershuisje op het erf van haar vaders vlasserij. Daar werd zijn moeder geboren.

Na de oorlog werd zijn grootvader zeeman. De tijdelijke oplossing duurde daardoor veertien jaar. Na de geboorte van het vijfde kind verruilde opa de zee voor een melkwinkel in zijn geboortestad. Zijn moeder moest nog een paar jaar 'aan de dijk' blijven om voor haar grootmoeder te zorgen, die op hoge leeftijd slechtziend was geworden. Zijn moeder las haar dagelijks de krant voor, tot ze uiteindelijk ook naar de grote stad vlakbij kon vertrekken.

Hij heeft haar rapporten van de dorpsschool nog. Een feest van mooie cijfers, maar van doorleren was haar vader niet. 'Dat is zonde van het geld,' moet hij hebben gezegd, 'meisjes gaan toch trouwen.' Zijn moeder ging moderne pothoeden dragen en werd danslerares. Ze was erg goed in de charleston. Trouwen deed ze ook, maar daarvoor moest eerst nog een oorlog voorbij komen.

Foto: archief auteur

Warnaar: Straatveger

Een wijze oud-collega vond dat het zinloos is om je zorgen te maken over een probleem, voordat het probleem zich voordoet en dat het even zinloos is je te ergeren aan iets waaraan je toch niets kunt doen. Toch ligt hij weleens wakker van een probleem dat zich misschien zou kunnen voordoen en ergert hij zich aan zaken waar hij bijna onmachtig tegenover staat. Vanmorgen rond acht uur reed een veegwagen van de gemeente zijn bescheiden straat in. Vanaf die tijd tot elf uur was het ding bezig met een hels lawaai, stoep op, stoep af, op onhandige wijze het straatvuil op te vegen, lomp manoeuvrerend tussen geparkeerde auto's en uiteindelijk met een mager eindresultaat. Hij dacht aan de kreet 'werk zoveel mogelijk thuis', die je tot voor kort vanwege covid hoorde.

Hij denkt aan de tijd dat hij in Thessaloniki woonde, aan een plantsoen met veel bomen en struiken. Iedere ochtend verscheen daar een dame of heer van de reinigingsdienst met een handkarretje en een veger. Zonder noemenswaardige geluidsoverlast werd het vuil tot vanuit de kleinste hoeken en gaten in het karretje gedeponeerd, door iemand die en passant aan gezonde lichaamsbeweging deed. En dat terwijl men in Griekenland 'het milieu' in veel minder opzichtige mate belijdt als de vroede vaderen van zijn stad, Dordrecht.

Even dacht hij aan een oplossing. De politie bellen wegens geluidsoverlast? Of de chauffeur eenvoudig uit zijn karretje trekken? Daarna kwamen de woorden van de wijze oud-collega weer boven en is hij koffie gaan zetten.

Foto: auteur

 

De Chinezen

Hij luistert naar de radio, waar de sinoloog Henk Schulte Nordholt wordt bevraagd over zijn boek Is China nog te stoppen? De communistische partij van China blijkt de grootste bedreiging voor de democratie te zijn. Hij denkt aan zijn vader. Die was er in de jaren '50 van overtuigd dat eerst de Russen zouden komen, 'het rode gevaar' in zijn woorden, en daarna de Chinezen. Die noemde hij 'het gele gevaar'. Het was een eenvoudige, overzichtelijke wereld. Om rood en geel onheil te voorkomen, was het zaak te vertrouwen op de Verenigde Staten, rotsvaste bondgenoot onder president Eisenhower, en braaf in militaire dienst te gaan, om Eisenhower als het nodig was bij te staan.

De welvaartsstaat lag nog in de toekomst. Nederland deed aan de 'wederopbouw'. De enorme schade van de oorlog moest hersteld en door het verlies van Ons Indië moest de economie op andere leest geschoeid. In zijn stad werd een grote chemische fabriek gebouwd door de Amerikaanse firma Dupont. Op verjaardagen werd gesproken over de geweldige arbeidsvoorwaarden en de strikte veiligheidsmaatregelen die daar golden. Pal naast een woonwijk en toch zo veilig als wat.

Omdat zijn vader een eenvoudig ambtenaar was, ging hij naar de mulo. Dat stond van het begin af aan vast. Daarna wachtte het kantoor. Veel klasgenoten gingen werken bij verzekeringsmaatschappij de Holland of op het kantoor van sloten- en brandkastenfabriek Lips. In de stad opende een exotisch restaurant dat De Grote Chinese Muur heette. Hij dacht enige tijd dat dat de voorhoede was.

Foto: auteur

'Buurvrouw' Naeff

De schrijfster en toneelcritica Top Naeff heb ik uiteraard niet gekend. Ik was een peuter van anderhalf toen ze in 1953 overleed. Omdat we buurtgenoten waren, is er een kans dat ze me ooit in een kinderwagen door de Johan de Wittstraat voorbij heeft zien komen, een zeer kleine, maar het huis waarin zij woonde, nummer 33 ken ik wel. Daar was namelijk mijn notaris gevestigd. Het huis ademde naar mijn idee nog een beetje de sfeer van Naeff, maar ik heb nogal een romantische geest, zodat ik me weleens wat verbeeld. In zijn spreekkamer stond in ieder geval een portret van de schrijfster.

Gisteren zag ik een reportage van RTV Dordrecht. Projectontwikkelaar Pieter van Loon blijkt het pand te hebben gekocht en te hebben opgeknapt in de stijl van Naeff. Ik zag mooie beelden van de stijlkamer, met een portret van Naeff dat ook terug te vinden is in de biografie die Gé Vaartjes aan haar wijdde (Rebel & dame). Ook het 'schrijfhuisje' dat zij in de tuin had is opgeknapt. RTV Dordrecht meldde dat het huis binnenkort ook kan worden bezocht en dat Vaartjes er een lezing gaat geven.

We gaan in Dordrecht niet altijd zorgvuldig om met waardevolle en historische panden. De lelijke bebouwing aan de overzijde van Naeffs woning getuigt daarvan, om niet te spreken van de Spuiboulevard, het Achterom, de Bagijnhof, de Sarisgang, het Statenplein, de Grote Markt en zo kan ik nog even doorgaan. Perioden van meedogenloze afbraak, zowel in de 19e als 20e eeuw, wisselden zich af met perioden van herstel en restauratie. Daar hebben we bijvoorbeeld de fraaie Hofstraat aan te danken. 

Naast het stadsbestuur spelen in Dordrecht projectontwikkelaars een belangrijke rol en niet altijd een positieve. Denk maar aan de verpaupering van het Teerlickpand bij de Kalkhaven. Dat het ook anders kan bewijst Pieter van Loon met het voormalige woonhuis van Top Naeff. Ik word daar een beetje blij van.

Foto: auteur

Verleden

Juni was voor Stella en mij een hoogtepunt. Omdat de zomervakantie eraan kwam, belangrijke motivatie om in het onderwijs te blijven, en vooral omdat juni altijd de maand van het Poetry International festival is. Wij waren vaste bezoekers. Poetry 2000 was voor ons een speciale editie, omdat toen een aantal Griekse dichters optrad. Als literair vertaalster kende Stella de meeste van hen persoonlijk of via de verschillende tijdschriften waaraan ze meewerkte. Het weer was dat jaar uitzonderlijk mooi, zodat de avonden eindigden in een zoele nazit in de tuin van theatercafé Floor. Dat we daarbij Grieks spraken gaf de tuin een aparte, misschien wel wat dichterlijke sfeer, ondanks dat hij wordt omringd door de lelijke nieuwbouw van het Rotterdamse Schouwburgplein.

Een hoogtepunt op Poetry vonden wij ook de uitreiking van de C. Buddingh'-prijs. Aanvankelijk deed Stientje Buddingh' dat zelf, maar toen haar gezondheid dat niet meer toeliet, reikte iemand van het Poetrybestuur hem uit. In 1998 was de eer aan mijn oud-collega uit het Dordtse onderwijs Tineke Drenthe. Het toeval wilde dat Stella en ik die avond schuin achter prijswinnaar Ilja Leonard Pfeiffer zaten en daardoor terechtkwamen in de lens van een fotograaf van de Volkskrant.

Dat Stella haar plan om Pfeiffer ooit in het Grieks te vertalen door haar jong overlijden nooit zou uitvoeren en dat Pfeiffer naar Genua zou vertrekken om daar een geliefde met de naam Stella te vinden, lag besloten in de toekomst. Ik ben blij dat ik mij als historicus alleen met het verleden bezighoud.

Het ergste

Historica en burgerraadslid van de Hoekse Waard, Tania Heimans, pleit vandaag in Trouw voor behoud van het Hollandse landschap. In 2022 gaat een nieuwe Omgevingswet in, die van de bescherming van het zogenaamde Groene Hart een lachertje maakt. Een gezelschap dat bekend staat als Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) adviseert onder meer om in de Hoekse Waard te gaan bouwen, want in Nederland moet een miljoen nieuwe huizen uit de grond worden gestampt. 

Het pleidooi van Heimans is mij uit het hart gegrepen. Het Hollandse landschap, en zeker dat van de Hoekse Waard, is te kostbaar om op te offeren. We hebben ruimte, groen en weidse landschappen nodig en daarvan hebben we in Nederland nog maar heel weinig. Voor de coronatijd reisde ik veel met de trein door het land en dan zie je vooral een verschrikkelijk verrommeld landschap. Al die gruwelijke dozen op al die achteloos langs het spoor neergeplempte bedrijventerreinen, om maar eens wat te noemen. Om beroerd van te worden. 

Goddank is op enige afstand van spoor of snelweg nog wat groen en nog wat ruimte te vinden. Ik vrees dat het daarmee snel afgelopen is. Niet alleen de Hoekse Waard is in groot gevaar, ook mijn eigen Eiland van Dordrecht. Ooit is vastgelegd dat er niet over de Zeedijk zal worden gebouwd. Ooit behaalde een lokale partij een unieke winst bij de verkiezingen met de belofte dat er niet meer in de polder zou worden gebouwd. Hoe lang houdt zo'n belofte stand? Hoe kort van memorie zijn de kiezers? Ik ben daar niet optimistisch over, zeker omdat het Dordtse gemeentebestuur, waarin diezelfde partij nog een flinke vinger heeft, de ambitie koestert de stad met veertigduizend inwoners te laten groeien. Een ambitie die op den duur fataal zal blijken voor het landschap, dat niet alleen door bedrijventerreinen en horizonverontreinigende hoogbouw wordt bedreigd, maar ook nog eens door windmolens en weilanden vol zonnepanelen.

Ik vrees dat het pleidooi van Heimans aan dovemansoren is gericht, tenzij bij de eerstvolgende verkiezingen sprake zou zijn van een mentaliteitsverandering en de kiezers het voorbeeld volgen van die Dordtenaren die niets meer zagen in bouwplannen in hun laatste polderland. In een zeer dicht bevolkt Nederland, waar je vrijwel niemand hoort over een op emigratie gericht regeringsbeleid, noch over een drastische inperking van het aantal geboorten en waar de projectontwikkelaars nu al kwijlend over de dijken lopen, met visioenen van de ene woontoren na de andere, is zoiets niet te verwachten. Ik hoop dat de medestanders van Heimans de zaak nog een poosje kunnen rekken, zodat ik het niet meer hoef aan te zien, maar ik vrees het ergste, terwijl ik diep in mijn hart toch geen pessimistisch mens ben.

Foto: auteur

De dood, de hemel en de hel

We mogen in de stamkroeg onder elkaar graag grappen maken over de dood, de hemel en de hel. In de dood geloven we allemaal, er is geen ontkomen aan, met de hemel en de hel ligt dat anders. Het is aardig om je een voorstelling te maken van het leven na de dood, maar ik ken weinig vrienden die er ook werkelijk in geloven. Dat maakt voor de grappen en grollen niets uit. 

In het algemeen stellen we ons de hemel voor als een saai oord, waar weinig te beleven valt, omdat de meeste leden van ons gezelschap er nooit zullen terechtkomen, maar je wel het risico loopt in de eeuwigheid naast iemand als Andries Knevel te moeten zitten. De hel lijkt de meesten van ons een stuk gezelliger. Er is drank, er zijn gevallen vrouwen en over de kou hoef je je geen zorgen te maken.

Dat met de dood niet te spotten valt, beseffen we maar al te goed, zeker nu we op licht gevorderde leeftijd zijn geraakt. Wanneer we definitief de poort door moeten, weet niemand, maar we hopen allemaal dat het grote gebeuren nog even op zich zal laten wachten en dat, als het dan toch eenmaal moet, het snel en pijnloos zal zijn. Machteloos in bed aan de slangen en de kabels, met een verpleegster met ondersteek in de aanslag, is voor de hele kroeg een schrikbeeld. 

Ik heb eens een keer contact gehad met Andries Knevel, toen ik nog geregeld op de radio commentaar gaf over Griekenland of Cyprus. Het bleek bij nader inzien een aardige man. Als ik moet kiezen tussen de slangen en de ondersteek of Andries, dan toch in 's hemelsnaam de hemel maar.

Foto: auteur

Warnaar: Thuiskomen

In 1983 bezocht hij voor het eerst Portugal, samen met een goede vriend. Ze zouden oorspronkelijk naar een Grieks eiland gaan, maar dat bleek voor zijn bescheiden reisbudget iets te hoog gegrepen. Het was een wonderlijke ervaring om voor het eerst met een taxi vanaf de luchthaven Lissabon binnen te rijden. De stad maakte een vertrouwde indruk. Warnaar wil in een vreemde stad nog weleens verdwalen. Moet hij linksom, dan slaat hij instinctief rechtsaf, maar in Lissabon overkwam hem dat niet. Op de een of andere manier wist hij de weg al, voordat hij er ooit een voet had gezet.

Na Lissabon reisden ze naar Sintra. Een liefelijke plaats waar zich de zomerresidentie van de vroegere Portugese koningen bevindt. Gebouwd tegen een heuvel herbergt Sintra een flink aantal paleizen, waaronder dat van Pena, een negentiende eeuwse fantasie die doet denken aan Neuschwanstein in Beieren. Op de top van de heuvel ligt de ruine van een Moors kasteel. Ze lieten zich met een taxi naar boven rijden, klommen het laatste stuk en genoten van een adembenemend uitzicht op de omliggende vlakte. Ze begrepen waarom lord Byron een aantal jaren in Sintra had gewoond.

Na Sintra verbleven ze in het middeleeuwse Obidos, in het mondaine Estoril en tenslotte keerden ze terug in de hoofdstad. Het voelde aan als thuiskomen. Terug in Nederland besloot hij Portugees te gaan leren. Een jaar later ontmoette hij zijn Griekse vrouw. Veel Portugees spreekt hij niet meer, maar in Lissabon weet hij nog steeds moeiteloos de weg.

Foto: auteur

Warnaar: Knuffelen

Alsof een gipspoot al niet lastig genoeg is, is er ook nog iemand door de verandatrap gezakt. Die was een beetje gaan wijken, waardoor een aantal planken uit de gleuven schoot. Het kan gemaakt, maar niet met een gipspoot. Daarmee kon hij, gereden door bereidwillige familie, wel naar de 'prikstraat' van de GGD om zijn tweede Pfizer te halen. 'Over een week bent u wel voldoende beschermd,' glimlachte de dokter die de vaccinatie moest goedkeuren. 

De doorzakker heeft zich niet bezeerd. Een atletische jongeman, die de onverwachte schok keurig opving. Met zijn gipspoot zou het een fatale val zijn geweest, vreest hij. Alles komt in drieën. Wat staat hem nog te wachten? Gelukkig is de nieuwe lading boeken, een stapeltje extra aangeschaft vanwege de boekenweek, veilig gearriveerd. Binnenkort is Eleanor of Aquitain aan de beurt. Van een iets gewichtiger statuur dan Maria de Rijke, die sinds kort prijkt in de nieuwe canon van de vaderlandse geschiedenis. Die kwam voortijdig om het leven na een val van haar paard, waardoor haar man, Maximiliaan von Habsburg, een vinger in de Bourgondische pap kreeg. We hebben wat te stellen gehad met die familie, vooral met een zekere achterkleinzoon. 

Als hij over een week 'voldoende beschermd' is, doet hij de coronamaatregelen de deur uit. Hij wil weer gewoon knuffelen, bijvoorbeeld met de jongedame die voor corona zijn bestaan zo aardig opluisterde. Maar eerst dat derde ongeluk achter de rug, zodat ze niet bij de eerste knuffel per abuis op zijn gebroken voet gaat staan.

Foto: auteur