Warnaar: Beledigd

In Tempo Doeloe, een omarming van Kester Freriks leest Warnaar: 'Onderdrukking verwijderen uit de taal, dus op symbolisch vlak, is vrijblijvend en gemakzuchtig'. Het gaat om politiek correct taalgebruik. Dat je jezelf 'wit' moet noemen in plaats van blank, anders ben je een racist die doet aan koloniale uitbuiting, onderdrukking en slavernij. Hij moet denken aan rapper Akwasi, die dit soort gedachten propageert. Alle 'witten' zijn schuldig aan de slavernij. Ja, denkt hij, die koningen van de Ashanti konden er natuurlijk niets aan doen dat kooplustige blanken graag hun slaven afnamen. Met 'rap' heeft hij trouwens weinig op. 

Je mag ook niet meer schrijven dat iemand een slaaf was. Nee, hij of zij was 'tot slaaf gemaakt'. Warnaar denkt niet dat de geschiedenis er iets door zal veranderen. Hij woont in een straat die is genoemd naar een generaal uit de Boerenoorlog. Hij kent een activist die vindt dat die straatnaam moet worden veranderd, want 'de apartheid, je weet wel'. Die generaal overleed in 1922, de apartheid werd in Zuid-Afrika in 1948 ingevoerd. Apartheid, mag dat nog wel van de taalzeloten, vraagt hij zich af, of moet je 'tot rassenscheiding gedwongen' zeggen of iets in die geest? Hij vindt taalzeloten een beetje eng, gevaarlijk misschien wel. 

Kester Freriks schrijft ook: 'We leven in een staat van onophoudelijke verongelijktheid en angst te beledigen. Die combinatie is giftig en verlamt ons taalgebruik'. Je zou al die lui de kost moeten geven, denkt hij, die het een levenstaak vinden onophoudelijk beledigd te zijn.

Foto: auteur

Warnaar: Nachtwerk

In zijn kinderjaren maakten ze regelmatig een uitstapje naar Slot Loevestein. Dan namen ze de trein naar Gorkum, staken vandaar met het veer over naar Woudrichem en liepen vervolgens door dat charmante stadje naar de roeiboot die hen overzette naar het slot. Als het bootje aan de overzijde van de rivier lag, moest je een bel luiden. In zijn herinnering was het op zo'n dag altijd zonnig. 

Een gids leidde hen bij elk bezoek rond en vertelde uiteraard het beroemde verhaal van Hugo de Groot en zijn boekenkist. 22 Maart 1621 was de dag van zijn ontsnapping. Of het ook werkelijk in die kist was, weet hij niet. Er zijn drie kisten die Hugo opeisen. De rondleidingen verveelden nooit, al kende hij het verhaal van Loevestein na verloop van tijd uit het hoofd. Hij had zo zijn eigen, romantische gedachten over het verleden als hij over de vestingwallen zwierf. Hij sluit niet uit dat Loevestein ertoe heeft bijgedragen dat hij geschiedenis ging studeren. 

In die studietijd ging hij regelmatig met vrienden uit fietsen. Dan namen ze vanuit Dordrecht het veer van de Kop van 't Land naar Brabant en reden over de dijk via Sleeuwijk naar Woudrichem. Soms staken ze over naar Loevestein, andere keren bleven ze in Woudrichem, alvorens via dezelfde weg terug te rijden. Je moest vooral niet te laat komen bij de pont naar het Eiland van Dordrecht. Dan was je goed de lul en moest je helemaal omfietsen via de brug bij Gorkum. Dat betekende nachtwerk.

Foto: auteur

Warnaar: Wen er maar aan

De gemeente Dordrecht haalt een lange zitbank in het centrum weg, leest hij in de krant, omdat de weekmarkt meer ruimte moet krijgen. De lokale omroep meldt dat hij is weggehaald omdat er teveel mensen op gingen zitten en daar krijg je covid van. Hij denkt dat beiden een rol spelen. Hij ergert zich aan de zoveelste ellendige 'coronamaatregel'. Wie nu nog niet begrijpt dat je niet almaar door kunt gaan met tegennatuurlijk gedrag van mensen afdwingen, zonder dat dat op de lange duur diepgaande, beschadigende gevolgen voor de samenleving heeft, leeft in dromenland of zit gevangen in een door angst bepaalde tunnelvisie. 

Op de korte termijn wekt het opstandigheid in de hand. Het zal Warnaar niets verbazen als er binnenkort, als versoepelingen van de coronadictatuur uitblijven, weer op allerlei plekken in het land rellen uitbreken. Hij is een vredelievend mens, heeft een hekel aan geweld en huivert van mensenmassa's, geen man voor demonstreren dus, maar hij heeft het gevoel dat een onderhuidse lavastroom de druk in de samenleving opvoert. Tot de vulkaan uitbarst en de rapen gaar zijn.

Nee, je moet liever geen covid krijgen, althans de ernstige versie. De minderheid die dat treft is niet te benijden, maar dat is iemand die kanker krijgt, of een dodelijke spierziekte, of door een verdwaasde lachgassnuiver van zijn fiets wordt gereden ook niet. Hij denkt dat risico's horen bij het leven. Jammer maar helaas. Wen er maar aan en probeer ondertussen te leven, denkt hij, maar niet langer onder deze dictatuur.

Foto: auteur

Warnaar: Te ver weg

Tijdens de eerste kerstvakantie die hij in Griekenland doorbracht, nadat hij zijn aanstaande vrouw kort daarvoor had leren kennen, vroeg ze: 'Zullen we gaan skiën?' Hij moest er niet aan denken, maar zij bleek een enthousiast skiester te zijn. Griekenland? Dat land van zon, zee en onbezorgd leven? Hij had in die dagen nog de ideeën die menige, slecht geïnformeerde Nederlander over Griekenland heeft. Dat je er kon skiën was nog niet bij hem opgekomen, maar het was winter en op nauwelijks een uur rijden van de stad waren volop bergen die de tweeduizend meter gemakkelijk overstegen. 

De dichtstbijzijnde skipiste was richting de Bulgaarse grens. Bulgarije lag in die dagen nog achter het IJzeren Gordijn. Ze hadden er geheim agenten die rondliepen met paraplu's waaruit je een giftig kogeltje kon schieten. Naarmate ze hoger de bergen in reden, werden de wegen en velden witter. Op een gegeven ogenblik moesten er sneeuwkettingen om de wielen. Niet lang daarna kwamen ze aan. Nadat hij haar een paar keer voorbij had zien skiën, nam hij zijn intrek in het café van de skiclub, bij de open haard, met een boek en rode wijn. 

Buiten was het zonnig en koud. 'Zon met tanden' noemen de Grieken dat. Leuk weer voor een foto, maar hij is nooit een wintermens geweest. Als hij met de skilift mee naar boven was gegaan, had hij de bergen over de Bulgaarse grens kunnen zien liggen, maar het was wel te ver weg om mannen met verdachte regenschermen te onderscheiden.

Foto: auteur

Warnaar: Zomeravond

Als hij door de Dominee Tuitknakstraat loopt, denkt hij vaak aan een zomeravond in zijn jeugd. Hij was vijftien en ging om met Gradus, de zoon van schoenmaker Klomp, die op nummer 16 woonde en aan huis zijn werkplaats had. Schoenmaker was toen al een uitstervend beroep, denkt hij. 

Op die avond stonden ze voor de deur te roken. Gradus mocht dat van zijn ouders, Warnaar nog niet. Als hij wachtte tot zijn achttiende, zou hij een zakje geld krijgen, maar zijn ouders kwamen nooit in de Dominee Tuitknakstraat, dus kon hij het er gerust op wagen. De zon was al aardig gezakt. Op een gegeven ogenblik ging even verderop, waar de straat omhoog liep naar de Slaperdijk, een licht aan. Voor het raam stond Vera Vogel. Vera was een van de populaire meisjes van de school. Dat had ze meer aan haar vormen dan aan haar verstand te danken. Gradus en Warnaar vonden Vera 'een stoot', maar haar aanspreken hadden ze nog nooit gedaan, omdat ze alleen maar omging met jongens uit de eindexamenklas en dan uitsluitend met de gespierde exemplaren.

Zich niet bewust van wie buiten bij Klomp stonden te peuken, begon Vera zich uit te kleden. Shirtje, beha, rokje. Gradus leek nerveus te worden, hij liet zijn shaggie vallen. Terwijl hij zich bukte om het op te rapen, trok Vera met een ruk de gordijnen dicht. Toen hij Gradus jaren later nog eens tegenkwam en naar Vera informeerde, hoorde hij dat ze het leger in was gegaan.

Foto: auteur

Warnaar: Gidsland

Dat ook staten zich schuldig maken aan kopieergedrag, verbaast hem enigszins. Het ene na het andere land zet de anti-covidprik met het astra-zenica vaccin tijdelijk stop. Bij ongeveer twintig van de inmiddels zeventien miljoen gevaccineerden met het spul, is trombose vastgesteld. Een schokkend getal, twintig op de zeventien miljoen! Ook de Nederlandse minister van volksgezondheid, toch al niet het grootste licht der wereld, trapt in de paniek. 

Een Nederlandse internist uit Londen vindt de maatregel onverstandig, maar als je niet tot de innercirkel van de virologen behoort, word je niet gehoord. Een internist en directeur van, hij meent, zeven Londense ziekenhuizen, dat zegt Den Haag natuurlijk weinig. Ook de professor van de acute zorg uit zijn zorgen, maar dat doet de hoogleraar dagelijks en als hij het niet doet, doet de professor van de intensive care het wel. 

Hij is in een absurde droom terechtgekomen. Een droom waarin hij woont in een zelfvoldaan landje waarvan de bevolking gelooft de rest van de mensheid scheepslengten voor te zijn. De beste medische zorg, het beste klimaatbeleid, altijd het beste voor met de rest van de wereld, vooral waar het de mensenrechten betreft. Ondertussen leveren ze wapens aan Saudi-Arabië en gaat op het ministerie van gezondheid en bij de GGD's alles op covidgebied mis wat mis kan gaan. Hij vraagt zich af waarom zijn tante van 93, die in een rusthuis in het hoge noorden woont, nog steeds, half maart 2021, niet is gevaccineerd. 'Omdat ze onder haar huisarts valt,' luidt de kutsmoes.

Foto: auteur

Warnaar: Niet verantwoord

Hij loopt de stad in. Het is weekend. De zon schijnt. Van zijn cardioloog moet hij bewegen. De stad zucht nog steeds onder de coronamaatregelen, maar bij zijn stamkroeg kun je broodjes kopen, aan de deur, en 'coffee to go'. Als je 'koffie voor onderweg' zegt, begrijpt de jongere generatie het niet meer. Hij bestelt koffie, een broodje en wacht op het terras zijn bestelling af. De stoelen en tafels zijn weggehaald. Als de mensen gaan zitten, krijgen ze sneller corona, denkt de minister.

Een andere stamgast meldt zich. Wie loopt er op zo'n mooie voorjaarsdag niet hunkerend langs het favoriete terras? Al snel vormt zich spontaan een groepje oudgedienden. De koffie wordt in cartonnen bekertjes geserveerd. Er stopt een autootje met 'Handhaving' erop. Twee 'boa's' roepen de bedrijfsleider. Eten en drinken op het terras is streng verboden. Een van de decreten van de minister. 

Ze verkassen naar het smalle trottoir aan de overkant, waar afstand houden wat minder gemakkelijk is, en kijken het autootje van de 'boa's' na. Hij heeft het idee dat zijn bloeddruk omhoog is geschoten, of is die opvliegende emotie het gevolg van adrenaline? Hij weet het niet. Hij weet wel dat hij enerzijds beseft dat die twee ook maar hun werk doen, maar aan de andere kant borrelen er gedachten op die voor een historicus niet verantwoord zijn. Als de koffie op is, schroeft hij een platvinkje open en schenkt een rondje cognac in de bekertjes. 'A. Vogel helpt', zegt de humorist van het gezelschap.

Foto: auteur

Warnaar: Niets nieuws

Hij leest nog altijd het blad van onderwijsvakbond AOb. AOb staat voor Algemene Onderwijsbond. Ontstaan uit een fusie tussen de Abop, de Algemene Bond van Onderwijzend Personeel en het NGL, Nederlands Genootschap van Leraren. Toen hij voor onderwijzer ging studeren, werd hij lid van de Abop. Toen hij later afstudeerde in de geschiedenis stapte hij over naar het NGL. 

Toen beide bonden gingen fuseren, fuseerden de jaren dat hij lid was ook en zodoende kreeg hij in 2002 een zilveren speldje uitgereikt wegens vijfentwintig jaar trouw lidmaatschap. In 2017 werd hem hetzelfde speldje toegestuurd wegens veertig jaar trouwe dienst. Waarom dit keer niet met een receptie en een borrel van zijn afdeling, weet hij niet. Misschien omdat hij toen nog wel lid van de bond was, maar niet meer actief in het onderwijs. Postactief heet je dan. Het had een gouden speldje moeten zijn, maar daar heeft hij geen punt van gemaakt. Ook bij de bond is een vergissing menselijk.

Een jaar of dertig geleden zat hij enige tijd in het bestuur van de plaatselijke afdeling, kaderlid heette dat. Dan mocht je eersteklas met de trein naar de landelijke vergaderingen in Utrecht, waar men, zoals de Babyloniërs in vele tongen, in vele afkortingen sprak. Hij wist daarom nooit precies waar hij voor of tegen moest stemmen en keek dan maar naar zijn afdelingsvoorzitter. Het ging meestal over het streven naar kleinere klassen, meer loon en zorgen over een dreigend personeelstekort. Hij pakt het jongste bondsblad. Er is maar weinig veranderd.

Foto: auteur

Warnaar: Rijdans

Na een paar lentedagen is de winter teruggekeerd. Er waait een snerpende wind, loodgrijs hangen de wolken boven de stad. Simon Carmiggelt, over wie regelmatig enigszins zelfgenoegzaam wordt vermeld dat hij 'een vergeten schrijver' zou zijn, noemde dat ooit de calvinistische doem. Zelf vindt hij het een soort zelfmoordweer. Niet dat hij direct een touw en een haak zou halen, maar vrolijk wordt hij er niet van.

Hij zwerft wat over Facebook, die draaikolk van eeuwige verontwaardiging. Hij vindt weinig dat hem boeit. Dan maar Youtube. Daar stuit hij op een filmpje uit Griekenland, van het eiland Ikaria. Een almaar aanzwellende groep jongelui doet een rijdans, de Ikariotikos. Hij ziet het plezier en geniet van de meeslepende muziek. Hij herinnert zich Athene, zomer 2007, een paar maanden voor de dood van zijn vrouw. Ze voelde zich al weken moe en miserabel, maar ze hadden nog geen idee van de sluipmoordenaar in haar maag. Ze aten in een restaurant met een grote tuin, ergens in Plaka. Een bandje zette een dans in, gasten snelden toe, ook zijn vrouw, die door de muziek ineens helemaal opleefde.

Hij speelt het filmpje nogmaals af en maakt zich daarna klaar om naar de supermarkt te lopen. Het ritueel dat zich een paar keer per week herhaalt. De elkaar ontwijkende mensen, het aan en af doen van mondkapjes. Hij vindt ze griezelig, krijgt het er benauwd van en voelt zich een misdadiger in vermomming. En dan nog die, door de alles verlammende coronaterreur geteisterde, droefgeestige stad.

Foto: auteur

Warnaar: Democratie

Hij leest in zijn ochtendblad dat een onderzoek van de UvA heeft uitgewezen dat jongeren tussen de 12 en 14 jaar weinig belangstelling hebben voor democratie. Die is het geringst bij vmbo-leerlingen en het minst gering bij vwo-leerlingen. Hij vindt dat geen verrassende uitkomst. Hoeveel belangstelling had hij tussen zijn 12e en 14e voor de democratie? Hij kan zich niet herinneren dat hij er op school toen veel over heeft gehoord. Alleen iets over die bij de Oude Grieken. 

School, dat was de dictatuur der leraren, bij de een wat milder, bij de ander wat strenger en bij een enkeling chaos. Bij de leraar Frans, bijvoorbeeld, die de bijnaam Siem de Zeikerd, of kortweg Siem had. Bij Siem lag je er voor het minste of geringste uit. Dan liet de directeur, een verlicht despoot, je in een leeg lokaal strafregels schrijven. Soms hoorde je Siem nog machteloos woedend brullen als je aanklopte bij de directiekamer.

Toen hij zelf nog lesgaf, kwam de democratie ter sprake in de brugklas. De Atheners ja, maar een echte democratie was dat niet. Meer woord dan daad. In de bovenbouw kwam de staatsinrichting aan bod, maar daar had de helft van de schoolbevolking al geen geschiedenis meer. Dat zat niet in het 'profiel'. Ze hadden, meent hij, wel allemaal maatschappijleer. Of daar veel aan de democratie werd gedaan, weet hij niet. Wel weet hij dat er veel mensen rondlopen die weinig van democratie begrijpen. Ze hebben wel stemrecht, want we zijn voor de wet gelijk.

Foto: Beeldbank Regionaal Archief Dordrecht, nr. 551_11228

Warnaar: Kampvuur

De dichter C.O. Jellema schrijft in Een web van dromen. Dagboeken 1960-2003: 'Overigens merkwaardig, dat een jeugdliefde nooit geheel overgaat'. Hij kan dat beamen. Hoewel hij de liefde van zijn leven, zoals het in onze zogenaamd rationele tijd heet, jaren later tegenkwam, is zijn jeugdliefde, een meisje uit een gehucht achter Birkenhead, nooit helemaal uit zijn gedachten verdwenen. Na het overlijden van zijn vrouw heeft hij weleens naar haar gezocht, maar ze zal, neemt hij aan, getrouwd zijn en de naam van haar man hebben aangenomen. Tenslotte heeft hij haar portret opgehangen in het eregalerijtje in zijn werkkamer, tussen bewonderde schrijvers, zijn vrouw, en een paar overleden vrienden en vriendinnen.

Hij herinnert zich de eerste ontmoeting bij een kampvuur in een weiland in Wales. Op zo'n zoele zomeravond met veel zwaluwen. Pas een jaar later zag hij haar weer, thuis bij haar ouders. Gastvrije mensen die zo'n Hollandse student wel interessant vonden. Om het gehucht te bereiken moest je in Liverpool de ferry across the Mersey nemen en daarna een bus. Er was geen halte, je vroeg de chauffeur gewoon ergens te stoppen.

Een paar jaar geleden keek hij in Liverpool bij het pontveer naar de skyline van Birkenhead. Zou hij overvaren, vroeg hij zich af, maar hij vreesde dat die bus inmiddels wel niet meer zou rijden. 

Foto: auteur

Warnaar: Brexit

Hij leest in een krant dat de Britse schaaldiervisserij op zijn rug ligt en dat een eeuwenoud exportbedrijf in mosselen en aanverwanten vijftien mensen heeft moeten ontslaan. Oorzaak: de Brexit. Er schijnt een formulier nodig te zijn om de waar snel het land uit te krijgen (de schaaldieren moeten levend of nog fris zijn, vandaar dat snelheid is geboden), maar de Britse autoriteiten kunnen dat formulier pas eind april produceren. 'Het kan altijd nog erger', zegt hij tegen de buurvrouw, die hem tijdens zijn snoeiwerkzaamheden groet over de schutting.

Na een weekeinde met sneeuw en schaatspret is ineens de lente doorgebroken, maar voor dat alles gaat uitbotten moet er krachtig worden ingegrepen. Anders dreigt een onkruidvirusgolf en moeten alle planten in quarantaine. Hij zwaait lustig met zijn nieuwe snoeischaar, een verjaardagscadeau van de buurvrouw. Zijn credo: hoe meer gesnoei, hoe beter de groei. Het zou de reclamespreuk van een niet al te intellectueel aangelegde hovenier kunnen zijn.

Steeds als hij leest over de ellende die de Brexit veroorzaakt voelt hij allereerst enig leedvermaak, terwijl hij 'eigen schuld, dikke bult' denkt. Daarna realissert hij zich dat bijna de helft van de Britten tegen heeft gestemd. En dat veel voorstemmers zijn misleid door leugens en bedrog. Bij het krantenartikel stond dat de schaaldierexporteur tegen Brexit had gestemd. Hij voelt compassie.

Foto: auteur

Warnaar: Sprookjes

Hij leest in de krant van een prinses uit Dubai, die door haar vader, de plaatselijke heerser, in een villa wordt vastgehouden. Een verhaal uit een middeleeuws sprookje. Het wachten is op een prins die haar komt redden. Hij zet Dubai op zijn denkbeeldige lijst van enge landen, waar hij van zijn levensdagen niet naar toe zou willen. De lijst is in de loop der jaren behoorlijk lang geworden, zijn wereld navenant kleiner. 

Er zijn ook landen, of eilanden, waar hij nog weleens naartoe zou willen, maar waar praktische bezwaren gelden. Tristan da Cunha, bijvoorbeeld, het meest afgelegen eiland ter wereld. Om er te komen moet je eerst naar Kaapstad en vandaar met een boot. Vooraf moet je toestemming vragen en je kunt pas na een paar maanden weer weg, met de volgende boot. Men zegt dat het er alle dagen van het jaar stevig waait. Er wonen nog geen driehonderd mensen, dagelijks met de kop in de wind.

Dubai. Hij kent een Engels echtpaar dat er jaren heeft gewoond. Daarna vestigde het zich op Jersey. Iets minder afgelegen dan Tristan da Cunha. Misschien dat hij Jersey nog eens gaat bezoeken, of het Isle of Man. Eilanden met een aparte status binnen het Verenigd Koninkrijk, maar ze houden er geen prinsessen gevangen. Het zijn eilanden met andere sprookjes.

Foto: auteur

Warnaar: Modellezer

Op bladzijde 113 van zijn dagboek En in een mum is het avond schrijft C. Buddingh': 'Wanneer je een Nederlandse lezer maar spruitjes kan laten ruiken begint hij helemaal te kwijlen van zaligheid'. Warnaar kan er niets aan doen, maar hij is dol op spruitjes. Vooral spruitjes met goed doorbakken spekjes. Spruitjes eet je, net als aardbeien en kersen, als het seizoen daar is, vooral in de winter dus. Hij is een seizoenseter die niets moet hebben van uit verre streken ingevlogen aardbeien in december, of spruitjes met hoogzomer. 

Hij vindt spruitjes vooral een 'gezellige' groente. Je bent even lekker bezig ze schoon te maken, tenzij je ze kant en klaar koopt, maar dan zit je weer met zo'n ellendige plastic verpakking. Hij koopt ze liever ongeschoond bij de groenteman in een papieren zak. Na het schoonmaken, een klusje dat hem dankzij de VPRO nog altijd aan 'de oude koningin', Juliana, doet denken, moet je ze niet langer dan tien minuten koken. Zo blijven ze knapperig en van de zo gesmade spruitjesgeur, symbool voor het Nederlandse klootjesvolk, heb je geen last.

Hij herinnert zich de portiekwoning van een tante in Rotterdam, waar in de gezamenlijke entree altijd die spruitjesgeur hing. Alleen daarom al gaat hij nog steeds niet graag naar Rotterdam. Hij blijft liever Kees Buddingh's Dordtse modellezer.

Foto: auteur

Warnaar: Urker variant

Volgens hem hoef je echt geen econoom te zijn om te begrijpen dat de overheid uiteindelijk niet bij machte zal blijken de maatschappelijke sectoren, die door de coronamaatregelen worden getroffen, door 'steunpakketten' te redden. Ook benijdt hij de minister van volksgezondheid niet, de man moet het moeilijk hebben, zeker omdat hij helemaal niet is opgeleid voor de taak waarvoor hij staat en soms meer bluf toont dan inzicht. Hij moet het doen met een overheidsapparaat dat de ene (digitale) blunder op de andere stapelt. Wie zich ooit heeft laten testen op het coronavirus zit inmiddels in de kaartenbak van de firma Misdaad & Zn. en kan ieder ogenblik worden geconfronteerd met een ongemak als identiteitsfraude.

Tel uit je winst. Kostbare vaccins schijnen door onkundige cateraars in bananendozen te worden gedistribueerd, voor zover er iets te distribueren valt. Alle negentigplussers kunnen gelukkig wel weer veilig naar de disco, in ieder geval tot de Urker variant toeslaat. Hij denkt dat die het ergst gaat worden: de Urker variant.

Een bekende, die al decennia een kledingwinkel uitbaat, vertelt dat hij noodgedwongen een hypotheek op zijn huis heeft genomen om de winkelmeisjes voorlopig niet te hoeven ontslaan. Zo toereikend is het 'steunpakket'. De vastgoedmagnaat waar hij van huurt zit onbereikbaar op Tenerife, waar het virus zich loom koestert in de vroege voorjaarszon.

Foto: auteur

Warnaar: Dan maar betalen

Geërgerd zet hij de radio af. De zoveelste viroloog komt voor de zoveelste keer hetzelfde liedje afdraaien. Het heeft iets drammerigs gekregen. Alsof de 'mainstream media', zoals taalarme types de normale nieuwsvoorziening noemen, door het steeds herhalen van dezelfde mantra een tegenwicht proberen te vormen tegen virusontkenners als Willem Engel, mislukte messias en kroonprins van Fort Oranje. Je zou maar uit zo'n familie komen, denkt hij.

Hij vraagt zich wel af waarom hij nog steeds geen oproep heeft gehad voor een vaccinatie. Hij zit al twee maanden te wachten. Ondertussen steekt de regering veel energie in een juridische strijd over de avondklok. Ze kunnen die beter gebruiken voor een slimmere 'vaccinatiestrategie', moppert hij. Veel last heeft hij niet van die avondklok, zo vaak komt hij 's avonds de deur niet meer uit sinds de horeca, de theaters en de bioscopen onvermijdelijk de weg naar de ondergang zijn opgestuurd, maar zich eraan houden doet hij, als hij het nodig vindt op stap te gaan, niet.

Hij is ruim dertien jaar weduwnaar. Zijn sociale leven heeft hem op de been gehouden. Dat staat nu op een heel laag pitje. Minder contact met vrienden en familie accepteert hij niet meer. Hij is bereid daar heel ver in te gaan. Dan maar betalen. Hij kan het toch niet uitgeven in de kroeg.

Foto: auteur

Warnaar: Winterpret

Hij begrijpt alle opwinding over het winterweer wel. Sinds de uitbraak van de coronapaniek kan er weinig meer in de samenleving en dus is elk verzetje welkom. Bovendien wekken vorst en sneeuw in de mens altijd enige opwinding. Het speelse komt boven. Schaatsen is een soort lopen over water, iets dat risico meebrengt, een aanvaardbaar risico. Je breekt hooguit een been of een pols. Slechts een geringe minderheid breekt de nek of verdrinkt in een wak. Je kunt je met een zekere gerustheid in het avontuur storten. Kom je in zo'n wak terecht en overleef je het niet, dan heb je dezelfde domme pech als wanneer je aan corona sterft, maar het leidt niet tot verkramping van de maatschappij.

Hij bekijkt foto's uit een album van zijn moeder. De jaren dertig, ook een tijd van crisis, maar zijn moeder zwiert vrolijk met haar zussen over de ijsbaan. Iedereen reed op zogenaamde Friese doorlopers. Schaatsen die je met linnen banden moest vastmaken. Als kind heeft hij erop leren schaatsen, op de sloot achter het huis, eerst achter een oude keukenstoel, later 'los', daarna mocht hij met vriendjes naar de ijsbaan. 

De sneeuw heeft het land verlamd. Geen treinen, nauwelijks verkeer, alle coronatestlocaties gesloten. Morgen komen 'de nieuwe coronacijfers': geen besmettingen geconstateerd. Eindelijk van dat kutvirus af, bedenkt hij tevreden. 

Foto: archief auteur

Warnaar: Amish

De radio meldt dat carnaval dit jaar digitaal wordt gevierd. Hij is niet opgegroeid in een carnavalstraditie en heeft weinig met het feest, maar hij gunt anderen hun plezier. Hoe je digitaal carnaval kunt vieren, is hem een raadsel. Hossen, drinken, zingen en dan ook nog verkleed voor een computerscherm lijkt hem de ultieme vorm van zelfbedrog. Dat moet wel leiden tot een verschrikkelijke kater.

Digitaal carnaval. Het lijkt hem het symbool van de manier waarop de mensheid zichzelf uitlevert aan de virtuele wereld. Hij vindt dat een griezelige ontwikkeling. Hij kent mensen die kiezen voor een computerloos bestaan. Hen wordt het functioneren in de samenleving in toenemende mate onmogelijk gemaakt. Je ontzegt jezelf ook heel veel als je niet meedoet met de wereld on-line. Je maakt van jezelf een soort van Amish. Aan de andere kant, door alle kaarten op digitaal te zetten lever je veel van je vrijheid, privacy en onafhankelijkheid in.

Laatst viel in zijn wijk de stroom uit. Ineens geen elektrisch licht, geen radio en televisie, geen vaste telefoon, mobiel contact tot de batterij op was, geen centrale verwarming, geen koelkast en smurrie in het vriesvak. Net toen hij na een paar uur dan maar hout voor de open haard wilde gaan klieven, was de storing opgelost en hernam het leven zijn afhankelijke gang.

Foto: auteur

Warnaar: Vredelievend

In 1976 verscheen Kees Buddingh's prijswinnende dichtbundel Het houdt op met zachtjes regenen. Het laatste gedicht, In Memoriam Beertje van M. eindigt als volgt:

Je weet, Beer, ik ben een vredelievend mens,
bijna even vredelievend als jij was, die net
als ik, geen mug ooit kwaad zou doen, maar soms, als ik
weer aan je denk, heb ik neiging om een machinegeweer
te stelen, de straat op te rennen en domweg
tussen al die vadsig-blozende gezichten
links en rechts om mij heen te knallen en luidkeels
uit te krijsen: 'Daar! Daar! Daar! Voor wat niemand
Beertje heeft aangedaan!'

Hij begrijpt het sentiment. Vooral als hij weer hoort over 'de Britse variant'. Als hij weer een viroloog, die nooit heeft geleerd over de grenzen van zijn of haar vakgebied te kijken, hoort over 'nog strengere maatregelen.' Hij prijst zich gelukkig dat hij even vredelievend is als Buddingh'.

Hij kent een man, alleenstaande zeventiger, oersterk, nooit ziek, die zich in zijn huis heeft opgesloten, murw gebeukt door de niet aflatende berichtenstorm in de media over corona. Hij komt alleen voor dag en dauw de deur nog uit om als een schuwe salamander naar de super te schieten. Dubbeldik masker op, in iedere zak ontsmettingsmiddel. Hij stuurt hem soms een bemoedigende kaart met: 'Ga gedichten lezen, voor het te laat is'.

Foto: auteur

Warnaar: Toerisme

Een van de eerste tochten die hij met zijn vrouw door Griekenland maakte, was over de Peloponnesos. Drie mooie zomerweken zwierven ze rond. Een van de historische plaatsen waar ze verbleven was Nauplion. Daar werd in 1831 de eerste president van Griekenland vermoord. Daarna kwam er een koning, uitgezocht door de grote mogendheden Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland. De keuze viel op een zeventienjarige puber uit Beieren, Otto von Wittelsbach. 

Ze bezochten Epidauros en merkten dat de beroemde akoestiek geen schoolboekenverzinsel was. Soms waren er theatervoorstellingen, maar natuurlijk niet op de dag dat zij daar rondliepen. Het leek hem een opgave, uren zitten op zo'n stenen rand. Ze reden naar het noorden, via de landengte van Korinthe, die eigenlijk geen landengte meer is, want er is een kanaal doorheen gegraven. Soms vraagt hij zich af of zijn eigen eiland nog wel een eiland is, met twee tunnels en inmiddels een handvol bruggen. 

De reis naar hun thuisbasis, Thessaloniki, waar zijn vrouw toen een huis bezat, verliep in fasen. Ze moesten eerst linksaf, naar Delphi. Volgens de oude Grieken de navel van de wereld. Hij moet daar om glimlachen. Voor hem is zijn eigen eiland de navel van de wereld, maar dat moet een goed bewaard geheim blijven. Zoveel toerisme als in Delphi, daar zou zijn vaderstad aan kunnen overlijden.

Foto: auteur

Warnaar: Verval

Een aantal jaren geleden verhuisde hij zijn spullen vanuit Griekenland naar Dordrecht. Er zaten vier wijnglazen bij die zijn vrouw kocht in een buurtwinkel die tijdens de eurocrisis failliet ging. Inmiddels vermoedt hij dat bijna alle winkels in zijn oude buurt in Thessaloniki door de coronacrisis failliet zijn, maar hij kan het niet zelf vaststellen. Voor zover reizen nog mogelijk is, geeft het zoveel gedoe met maskers, testen en quarantaine, dat hij er voorlopig niet aan begint.

De glazen hadden een aangename dikte. Dat dronk prettig, vond hij, en ze konden tegen een stootje. Toch brak onlangs het laatst overgebleven glas, toen hij het om stootte. Hij vraagt zich af of er symboliek in zit, maar vindt meteen dat hij zijn romantische geest beter in de fles kan houden.

Hij denkt aan het dorp in de heuvels van Grieks-Macedonië, aan het graf van zijn vrouw en aan het inmiddels vervallen huis, waar ze soms de zomers doorbrachten. Bij zijn laatste bezoek lekte het dak op verschillende plaatsen, vertoonde het stucwerk hier en daar scheuren, lekten er kranen in de badkamer en keuken, bladderde overal de verf en was tot overmaat van ramp de majestueuze vijgenboom doodgegaan. Hij vraagt zich niet af wanneer hij het huis zal terugzien, maar of, en wat er dan nog van over zal zijn.

Foto: auteur

Warnaar: Fluitend door de stad

Hij dacht dat Julia aan covid-19 was overleden. Dat ging rond op haar begrafenis. Achteraf bleek het een darminfectie, de laatste klap voor haar toch al wankele gezondheid. In zijn ruime kring vrienden en bekenden hebben een stuk of acht het virus opgelopen. Twee daarvan kampen met langdurige vermoeidheid, eentje moest naar het ziekenhuis. Die was na drie dagen weer thuis en fietst, na twee weken, alweer fluitend door de stad. De rest merkte er weinig van. Wat verkouden, wat spierpijn. De mortaliteit van covid-19 is hoger dan van 'gewone' griep, zegt de WHO, maar beduidend lager dan van de Spaanse griep, laat staan de builenpest, de Zwarte Dood.

Zijn vader overleed aan een verkoudheid. Die ontwikkelde zich razendsnel tot een longontsteking. Hij verbleef tijdelijk in een gesticht vanwege lichamelijk ongemak. De gestichtsarts had niets in de gaten. Er waren geen mondkapjes, er was ook geen handgel, afstand bestond niet. Oude mensen in gestichten gingen in de winter nu eenmaal op grote schaal dood, hoe verdrietig ook voor de nabestaanden. Eén onervaren dokter voor het hele gesticht vond men wel genoeg. 

Hij had zijn vader graag nog een tijdje gehouden, maar een mens legt zich snel bij het onvermijdelijke neer. Hij weet niet of zijn 'netwerk' symptomatisch is voor het land. Hij is gestopt zichzelf bang te maken. 

Foto: auteur

Warnaar: Avondklok

Hij herinnert zich een verhaal dat kort na de staatsgreep rondging in Paramaribo. Bij macht hoort een avondklok, vond het Militair Gezag. Nadat die was afgekondigd, kwam er protest uit het district Coronie. De bewoners voelden zich gediscrimineerd en verzochten de militairen om hen terstond ook een avondklok te sturen.

Hij vindt het een aardige anekdote. Ieder land heeft wel een streek waarvan in de hoofdstad wordt gedacht dat de bevolking achterlijk is. Nederland, vindt hij, is daar nogal een extreem voorbeeld van. Daar denken Amsterdammers dat zij veel slimmer, beschaafder en humoristischer zijn dan de rest van het volk. Dat zijn eigen stad onmiskenbaar het middelpunt van de aarde is, de adelaars van Zeus troffen elkaar boven de plek waar nu Dordrecht ligt, ontgaat de hoofdstedelijke ijdeltuiten, te druk als ze zijn met seks, drugs en rock-and-roll verkopen aan de dronken Engelsen en andere toeristen die ze binnen hun poorten verwelkomen. 

Zo was het, denkt hij, maar inmiddels is er een verstikkende duisternis over het land neergedaald in de vorm van een wolk vol covid-19 virus. Wie besmet wordt heeft meer dan vijfentachtig procent kans niet ernstig ziek te worden, maar toch houdt een beklemmende angst het land in zijn kaken. Een avondklok, huisarrest, bezoekverbod. Hij steekt een pijp op om de tijdgeest te verdrijven.

Foto: auteur

Warnaar: Schaatssport

Op zondagen van 10.00u tot 12.00u luistert hij, als het maar even kan, naar Onvoltooid Verleden Tijd, ofwel OVT, het geschiedenisprogramma van de VPRO. Vrienden en goede bekenden weten dat ze hem in die tijd niet moeten bellen. Hij neemt niet op. Geërgerd hoort hij dat het programma om half twaalf al wordt beëindigd. Vanwege schaatsen. Ergens in Nederland is een schaatskampioenschap gaande, daar moet het programma voor wijken. Het klinkt als een vanzelfsprekendheid.

Er zijn mensen die dolenthousiast dat soort wedstrijden volgen. Hij begrijpt daar weinig van. Hij gunt het hen wel, maar hem interesseert de schaatssport geen bal. Dat sport voor geschiedwetenschap gaat, vindt hij eigenlijk een tikje barbaars. 

De laatste keer dat hij heeft geschaatst was in de winter van 1974 op 1975. Dat was in het dorp waar hij onderwijzer was, op een vijver bij de school, met zijn klas. Een derde klas. Tegenwoordig moet je dat groep vijf noemen. Dat komt door de twijfelachtige samenvoeging van de lagere school en de kleuterschool. Hij droeg een lange, zwarte winterjas en een zwarte hoed. Tijdens het schaatsen rookte hij gemoedelijk een pijp. In die tijd was roken nog geen doodzonde. Als de inspecteur in de klas kwam, was zijn eerste daad het opsteken van een dikke sigaar. Het zou iets zijn voor OVT, vindt hij.

Foto: auteur

Warnaar: Fadozanger

Hij bedenkt dat het alweer elf jaar geleden is dat hij voor het laatst in Lissabon was. Hij kan het zich nauwelijks voorstellen. Het lijkt gisteren dat hij op het hoogste platform van de lift van Santa Justa stond, waar hij een hevige aanval van hoogtevrees kreeg. Hij kroop bijna de trap af naar de brug die leidt naar het Largo do Carmo. Daar begon net een processie met de Heilige Maagd, waardoor alles vanzelf weer goed kwam. De maagd hing scheef op de schouders van het plaatselijke garnizoen, maar hij stond gewoon weer met beide benen op de grond. Nooit meer de hoogte in. Weg met de griezels die woontorens propageren!

Lissabon, de stad waar hij bij zijn eerste bezoek zonder kaart, navigatiesystemen bestonden nog niet, blindelings de weg wist. Hij weet ook niet waarom. In Lissabon gaat hij steevast een keer eten in het restaurant van de halfblinde fadozanger Louis Braga, in de Rua do Diário de Noticias. Hij hoopt dat de man nog leeft. Elf jaar geleden was hij behoorlijk breekbaar en fragiel. 

In Lissabon logeert hij meestal in hotel Borges, in de Rua Garrett, boven het café A Brasilièra. Daar hebben ze heerlijke aguardente velho. Hij neemt iedere avond een glaasje. Buiten het café zit altijd de veelnamige dichter Fernando Pessoa, gegoten in brons. 

Foto: auteur

Warnaar: Gejank

Dat veel mensen het vertikken nauwkeurig te lezen, weet hij. Hij vreest straatarm te worden als hij iedereen een stuiver moet geven die de bek maar een duw geeft bij een 'link', zonder het artikel in kwestie zelfs maar te lezen. Zo las hij onlangs een commentaar op een plaatjesboek dat is uitgereikt aan de bewoners van zijn stad. Het gaat over geschiedenis. Je kunt bij sommige supermarkten plakplaatjes krijgen voor in dat boek. Leuk voor kinderen en dementerende bejaarden. 

Dat commentaar sloeg op de inhoud. Historisch deugde daar volgens de schrijver weinig van. Onder de link schreef een of andere trut van Troje: 'Weer lekker zeiken over gratis spul. Dat gejank altijd.' Hij denkt weleens dat ze zulke mensen het kiesrecht zouden moeten ontnemen. Hij weet alleen niet hoe dat moet.

Hij vindt dat domheid en goedgelovigheid de grootste bedreigingen zijn voor de democratie. Mensen die geloven dat het covid-19 virus bewust in omloop is gebracht om de maatschappij op Chinese leest te schoeien, vallen bij hem in dezelfde betreurenswaardige categorie als lieden die letterlijk geloven in de wonderbaarlijke visvangst, het in wijn veranderde water, de opwekking van Lazarus en het over het water lopen van die man uit Nazareth. Hij hoopt op een probaat middel tegen waangedachten, het liefst in het drinkwater of in een vaccin.

Foto: auteur

Warnaar: Spertijd

Volgens de krant zijn de dierentuinen op sterven na dood. Dieren moeten verzorgd, faciliteiten onderhouden, maar door de 'lockdown', pas door het kabinet met drie weken verlengd, komen er al maanden geen bezoekers. Een van de ellendige vooruitzichten voor na de crisis, denkt hij, geen dierentuinen meer. Hij leest ook dat de boekwinkels, en niet alleen de boekwinkels, het water tot over de lippen staat. In een land als België, waar cultuur belangrijker wordt gevonden en de vrijheid van meningsuiting serieuzer wordt genomen dan in het botte Nederland, zijn boekwinkels essentiële winkels. Hij denkt aan wat Gerrit Komrij schrijft in zijn boek Lof der Simpelheid: 'Een Nederlander maalt evenveel om cultuur als een pissebed om zonlicht'.

Dierenactivisten wrijven zich ongetwijfeld in de handen, vreest hij. Beter uitgestorven dieren in het wild dan levende in de dierentuin is daar het credo. Hij betrapt zich er regelmatig op dat hij, een enkele uitzondering daargelaten, een toenemende hekel krijgt aan activisten. Vooral vanwege het moreel verheven standpunt dat ze zich aanmatigen, hun fanatisme en hun humorloosheid. Hij denkt aan de moordenaar van Pim Fortuyn, aan het geschreeuw dat dierentuinen moeten worden verboden.

Komrij schrijft ook: 'Er is veel heimelijk verlangen naar geweld en de eis tot verbod is er een voorbode van'. De krant heeft het over de spertijd die dreigt.

Foto: auteur

Warnaar: Beeldend Buddingh'

Hij leest dat een aantal stadgenoten in Dordrecht een standbeeld wil van C. Buddingh'. Hij vindt dat een goed idee. Buddingh' heeft veel voor de stad betekend. Het moet alleen niet zo'n lelijk ding worden als het beeld van Willem van Oranje, die groteske reus van de Hofstraat. Dat kun je een fijnzinnig dichter als Buddingh' niet aandoen.

Wat je hem ook niet kunt aandoen, is zijn naam verkeerd spellen. Nog altijd zijn er mensen die Cees schrijven in plaats van Kees. Van wat Buddingh' daarover zelf schrijft, trekken zij zich niets aan. Ze weten het immers beter dan de schrijver. Op de sokkel van Willem van Oranje is men de naam van de stad Oudewater vergeten. Daarmee sta je als Dordrecht in je hemd. Straks gebeurt dat met Cees misschien ook.

Toch ziet hij zo'n beeld (een mooi beeld, dus een ontwerp waarbij het volk geen inspraak heeft, want dan krijg je weer zo'n Hofstraattrol) wel zitten. De vraag is: waar zetten we Kees neer? De gemeente heeft hem al afgescheept met een lullige parkeerplaats, meent hij. Om dat een beetje goed te maken moet het wel een prominente plek zijn. In Zutphen staat Ida Gerhardt uit te kijken over de IJssel. Hij denkt aan het Groothoofd, met dan meteen Jan Eijkelboom als pendant op het Damiatebolwerk.

Foto: auteur

Warnaar: Prijs

De Postcodeloterij meldt dat hij een koek heeft gewonnen, maar dat de afhaalpunten voor koeken, althans deze winnende koeken, door de minister zijn gesloten. Hij had, in het zicht van de jaarwisseling, op iets anders gerekend. Op minstens een miljoen. Wat zou hij doen als hij een miljoen won? Nog veel meer boeken kopen, vreest hij, al kunnen de stapels, waarvoor eigenlijk geen plek is, nauwelijks meer groeien. Een groter huis misschien? Maar hij wil voor geen miljoen zijn huis voor een ander verruilen. Alleen als een fanatieke activist naast hem zou komen wonen. Dan gaat hij zelfs voor minder dan een miljoen weg.

Hij zegt altijd dat hij meespeelt omdat de loterij weleens een bedragje aan zijn voetbalclub doneert, of aan het Dordrechts Museum, maar hij doet het natuurlijk gewoon omdat hij zou stikken van nijd als heel de straat een miljoen won en hij niet. Het heeft hem een reeks tosti-ijzers, broodroosters, een nooit gebruikte ijsblokjesmachine, die niemand van zijn bekenden wil hebben, en vele bonnen voor appeltaarten van de Hema opgeleverd. En nu dus deze onafhaalbare koek.

Een jongen uit zijn eindexamenklas won ooit een ton in de voetbalpoel. Binnen een jaar was die op aan een dure auto en een dure vriendin. Nee, denkt hij, dan toch liever boeken. Of een handeltje in koeken.

Foto: auteur 

Warnaar: Held van Mafeking

Hij vond het vuurwerkverbod rondom Oud & Nieuw een goed idee, maar het werd massaal genegeerd. Het zou misschien het enige goede van covid-19 zijn geweest. Voor de rest heeft het virus alleen maar voor rampspoed en ellende gezorgd. Het heeft hem wel de ogen geopend. Nederland blijkt een slecht georganiseerde narcostaat, met een incapabel kabinet, dat leunt op een incapabele bureaucratie en dat zich laat adviseren door antivirusdeskundigen die bij tijd en wijle rollend over straat gaan, omdat ze eigenlijk ook geen raad weten.

Het parlement speelt steeds meer een bijrol, sinds het niet volledig of volledig verkeerd inlichten van de Tweede Kamer geen politieke doodzonde meer lijkt te zijn. Anders waren premier Rutte en de rest van zijn brokkenpiloten allang de laan uitgestuurd vanwege de toeslagenaffaire. Ondertussen staat het land internationaal voor gek. Bijna heel Europa, althans dat deel dat er echt toe doet, is aan het vaccineren, maar het wijsneusje van de klas loopt helemaal achteraan.

Warnaar was korte tijd lid van de padvinderij. Dat woord mag je niet meer gebruiken, want dan krijg je activisten achter je aan, die iets roepen over stikstof en de Boerenoorlog. Veel heeft hij er niet geleerd, op twee nuttige zaken na: knopen leggen en je tijdig op iets voorbereiden. Hij mag hem daarom wel, die held van Mafeking.

Foto: auteur

Warnaar: Gewoon leven

Je zou maar koning zijn, denkt hij, en dan van zo'n hypocriet, vingerwijzend volk als het Nederlandse. In coronatijd massaal naar de bouwmarkt, het tuincentrum en het vakantiepark, maar zo'n man zijn reisje naar zijn huis in Griekenland misgunnen, ook al was dat binnen de regels. Hij voelt zijn ergernis over Nederlanders de laatste tijd toenemen, ook al is hij er zelf een. Het gras is elders niet groener, maar in weinig landen zie je meer gezwaai met wijsvingers. En de 'voorbeeldfunctie' van de koning? Hij haalt zijn schouders op.

Geef mij maar een republiek, meent hij. Een beroep erven van je moeder of vader hoort bij een wereld die voorbij is. 'Zou jij geopereerd willen worden door een chirurg die het vak van zijn vader heeft geërfd?' vroeg hij eens aan een overtuigde royalist. Die zette zijn oranje opblaaskroon op en verdween hossend in de massa. De massa, het volk. In vroeger tijden, toen bijna iedereen het beroep van zijn vader erfde, heette dat het grauw, het plebs, het janhagel, het profanum vulgus.

Als hij koning was, zou hij de brallende horde geen excuses aanbieden, maar twee middelvingers. Hij zou zeggen: 'Hé, stel lullo's, zoek een ander voor die kutbaan!' Het zou een zegen zijn voor zijn dochters. Kunnen ze eindelijk ook een gewoon leven gaan leiden.

Foto: auteur